برنامه غیرمتمرکز (DApps) چیست؟ برنامه غیرمتمرکز چطور ساخته می‌شود؟

برنامه غیرمتمرکز (DApps) چیست؟ برنامه غیرمتمرکز چطور ساخته می‌شود؟

احتمالاً همه شما با مفهوم اپلیکیشن آشنا هستید! حالا فرض کنید یک اپلیکیشن یا برنامه ساده را به‌صورت غیرمتمرکز بسازیم؛ در این حالت یک دپ یا برنامه غیرمتمرکز داریم که کنترلش دست یک نهاد یا شخص خاص نیست. حالا این برنامه غیرمتمرکز چیست (Dapp) و به چه کاری می‌آید؟

برنامه‌های غیرمتمرکز برخلاف ظاهر و عملکردشان که کاملاً مشابه نرم‌افزارهای سنتی است، برنامه‌هایی هستند که روی شبکه‌ای توزیع‌شده از کامپیوترها قرار می‌گیرند و هیچ نهاد یا سازمانی بر آن‌ها نظارت نمی‌کند. برای اینکه بهتر بدانیم DApp چیست، در این مقاله می‌خواهیم ساختار برنامه غیرمتمرکز و تفاوت‌های آن با برنامه‌های متمرکز و کاربردهای آن در زندگی واقعی را بررسی کنیم.

برنامه غیرمتمرکز یا DApp چیست؟

به برنامه و اپلیکیشنی دیجیتالی که روی بلاک چین ساخته می‌شوند، برنامه غیرمتمرکز (Decentralized Application) یا DApp که به اختصار دپ نام دارد، می‌گویند. این برنامه‌ها ممکن است برای اهداف مختلفی ازجمله امور مالی، بازی، جمع‌آوری آثار هنری، موسیقی و سرگرمی یا رسانه‌های اجتماعی طراحی شوند.

بیشتر برنامه‌های غیرمتمرکز یا همان Dapps به‌صورت متن باز (Open Source) ساخته می‌شوند و هیچ نهاد مرکزی‌ای آن را کنترل نمی‌کند. در واقع هر اپلیکیشنی می‌تواند غیرمتمرکز باشد اگر بر بستر بلاک چین ساخته شود و کنترلش در اختیار یک نهاد یا شخص واحدی نباشد.

نقش بلاک چین اتریوم

پرکاربردترین بلاک چین برای ساخت برنامه‌های غیرمتمرکز بلاک چین اتریوم است. این پلتفرم از قراردادهای هوشمند پشتیبانی می‌کند که برای توسعه و پیاده‌سازی برنامه‌های غیرمتمرکز ضروری است. برنامه‌های غیرمتمرکز روی اتریوم را می‌توان در سه دسته زیر قرار داد:

  • برنامه‌هایی که برای مدیریت پول هستند
  • برنامه‌هایی که پول را با رویدادهای خارجی و دنیای واقعی ادغام می‌کنند
  • سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز یا دائو (DAO)

مزایا و معایب Dapps

در جدول زیر مزایا و معایب اپلیکیشن های غیرمتمرکز را مشاهده می‌کنید:

مزایامعایب
امنیت بیشتر نسبت به اپلیکیشن‌های عادیوابستگی به مکانیزم اجماع
مقاومت در برابر بیشتر حملات سایبریرشد باعث کندی آنها می‌شود
آپ تایم بالاترمصرف انرژی بالاتر نسبت به بقیه
تراکنش‌های ارزان‌تر

انواع برنامه غیرمتمرکز چیست؟

برنامه‌های غیرمتمرکز را براساس نوع بلاک چین آن‌ها می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:

  • نوع اول برنامه‌هایی هستند که بلاک چین مخصوص به خود را دارند. بیت کوین از این دسته است و می‌توان آن را به نوعی اولین برنامه غیرمتمرکز دانست.
  • نوع دوم: پروتکل‌هایی هستند که از بلاک چین برنامه‌های نوع اول استفاده می‌کنند. برای دسترسی به این برنامه‌ها و تعامل با آن‌ها، باید توکن مخصوص خودشان را داشته باشید. یکی از بهترین نمونه‌های برنامه‌های غیرمتمرکز نوع دوم، پروتکل اومنی (Omni) است. اومنی به‌عنوان پلتفرم معاملاتی توزیع‌شده روی بلاک چین بیت کوین ایجاد شده است و با کمک آن می‌توانید انواع دارایی‌ها را به‌سهولت و بی‌واسطه و بدون نیاز به اعتماد به شخص ثالث معامله کنید.
  • نوع سوم: برنامه‌هایی هستند که از پروتکل‌های برنامه‌های نوع دوم استفاده می‌کنند. برای مثال، شبکه SAFE در این دسته قرار می‌گیرد. شبکه SAFE شبکه‌ای غیرمتمرکز برای ذخیره‌سازی داده است که امکان ایجاد وب‌سایت‌ها و برنامه‌های کاربردی مقاوم دربرابر سانسور را فراهم می‌کند. این شبکه از پروتکل اومنی برای ایجاد توکن مخصوص خود، سیف کوین (SafeCoin)، استفاده می‌کند.

بیشتر بخوانید: بلاک چین چیست؟ توضیح ساده با مثال

برنامه غیرمتمرکز چگونه کار می‌کند؟

ساختار برنامه‌های غیرمتمرکز درست مانند برنامه‌های وب معمولی، از دو بخش اصلی تشکیل شده است:

  • فرانت‌اند (Front-End) بخشی از برنامه یا وب‌سایت است که کاربر آن را می‌بیند و با آن تعامل برقرار می‌کند. رابط کاربری گرافیکی، طراحی ظاهر برنامه، منوها، روش‌های واردکردن ورودی، متن، تصاویر و ویدیوها همگی جزو بخش فرانت‌اند هستند.
  • بک‌اند (Back-End) بخشی از برنامه یا وب‌سایت است که در پس‌زمینه قرار دارد و انجام محاسبات یا سایر وظایف مربوط به فرانت‌اند برعهده آن است. درواقع، برنامه اطلاعات دریافتی از کاربر را در بک‌اند ذخیره می‌کند. بخش غیرمتمرکز DAppها هم همین بک‌اند آن‌هاست.

ویژگی‌های Dapps یا برنامه‌های غیرمتمرکز

برنامه غیرمتمرکز (DApps) چیست؟ برنامه غیرمتمرکز چطور ساخته می‌شود؟

همه برنامه‌های غیرمتمرکز سه ویژگی بنیادی دارند که در همه آن‌ها مشترک است. این ویژگی‌های اصلی عبارت‌اند از:

  • منبع‌باز هستند؛ یعنی پایگاه کد یا کدبیس برنامه در‌دسترس همه قرار دارد. هر تغییری در کد برنامه باید با اجماع کاربران اِعمال شود؛ بنابراین، کنترل برنامه دست هیچ نهاد یا سازمان مرکزی نیست.
  • غیرمتمرکز هستند؛ یعنی داده‌های آن‌ها روی بلاک چین ذخیره می‌شود که دفتر‌کلی توزیع‌شده است و امکان دست‌کاری یا تغییر داده‌ها در آن وجود ندارد. این ویژگی امنیت این برنامه‌ها را دربرابر هک یا حمله‌های سایبری تضمین می‌کند.
  • سیستم پاداش‌دهی دارند؛ یعنی مشوق‌هایی برای مشارکت فعال نودها در بلاک چین وجود دارند. این پاداش‌ها در قالب توکن‌های بومی هستند که فعالیت کاربران مانند خریدهای درون‌برنامه‌ای نیز با آن‌ها انجام می‌شود.

برای روشن‌ترشدن موضوع، نوع اول را می‌توانید مانند سیستم‌عامل ویندوز و نوع دوم را مانند مرورگر کروم و نوع سوم را مانند افزونه کروم در نظر بگیرید.

کد برنامه‌های غیرمتمرکز عموماً در قرارداد هوشمند نوشته می‌شود. این قراردادهای هوشمند در سیستم بلاک چین ذخیره می‌شوند و قوانین تعریف‌شده در کد را اجرا می‌کنند. ازآن‌جاکه بخش فرانت‌اند در برنامه‌های غیرمتمرکز کاملاً مشابه برنامه‌های متمرکز است، قرارداد هوشمند فقط شامل بک‌اند است و اغلب بخش کوچکی از کل برنامه غیرمتمرکز را تشکیل می‌دهد؛ بنابراین، ساخت برنامه غیر‌متمرکز مستلزم ترکیب چند قرارداد هوشمند برای بک‌اند و به‌کارگیری سیستم‌های ثالث برای اجرای فرانت‌اند است.

بیشتر بخوانید: قرارداد هوشمند یا اسمارت کانترکت چیست؟

کاربرد برنامه غیرمتمرکز

برنامه غیرمتمرکز (DApps) چیست؟ برنامه غیرمتمرکز چطور ساخته می‌شود؟

امروزه، برنامه‌های غیرمتمرکز در حوزه‌های بسیاری ادغام شده‌اند و در صنایع مختلف از این برنامه‌ها استفاده می‌شود. چند نمونه از کاربردهای مهم برنامه‌های غیرمتمرکز عبارت‌اند از:

دیفای (DeFi)

یکی از کاربردهای اصلی DAppها، امور مالی غیرمتمرکز یا دیفای است. بازار دیفای بیش از ۴۰میلیارد دلار ارزش دارد و فضای آن به‌سرعت در حال رشد است. برنامه‌های غیرمتمرکز با معرفی روش‌های جدید برای تسهیل تراکنش‌های همتابه‌همتا و ایجاد خدمات مالی نوآورانه مانند استخراج نقدینگی و وام‌دهی، با امور مالی سنتی رقابت می‌کنند.

بیشتر بخوانید: دیفای (Defi) چیست؟

راهکارهای سازمانی

راهکارهای مبتنی‌بر بلاک چین قابلیت‌های زیادی دارند که به کسب‌وکارها در رشد و بهبود کارایی عملیاتی آن‌ها کمک کنند. در سال‌های اخیر، این برنامه‌ها نقش مهمی در مدیریت زنجیره تأمین برای ردیابی حرکت کالاها و ایجاد شفافیت در فرایند حمل‌ونقل، در سیستم‌های رأی‌گیری برای ذخیره ایمن و تأیید اطلاعات هویتی و در بخش آموزش، بهداشت و سلامت ایفا کرده‌اند.

بازی‌ها و اشیای کلکسیونی دیجیتال

اولین برنامه غیرمتمرکزی که به محبوبیت درخورتوجهی دست یافت، بازی‌ای به نام کریپتوکیتیز (CryptoKitties) بود. از دیگر بازی‌های محبوب غیرمتمرکز می‌توان به بازی‌هایی مانند دیسنترالند (Decentraland)، اسپلینترلندز (Splinterlands)، اکسی اینفینیتی (Axie Infinity) و مای دیفای پت (My DeFi Pet) اشاره کرد.

صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)

صرافی‌های غیرمتمرکز امکاناتی نظیر استخرهای نقدینگی و بازارهای مبادلات ارزهای دیجیتال و خریدوفروش NFT را به شما ارائه می‌کنند.

بیشتر بخوانید: NFT یا توکن غیرمثلی چیست؟

رسانه‌های اجتماعی

این رسانه‌ها درست مانند یوتیوب و فیس‌بوک و اینستاگرام عمل می‌کنند، با این تفاوت که به‌جای ذخیره داده‌هایتان و کسب درآمد از آن، برای مشارکت در شبکه به شما پاداش می‌دهند. نمونه‌ای مناسب از این نوع برنامه‌های غیرمتمرکز استیمیت (Steemit) است.

تفاوت برنامه متمرکز و برنامه معمولی چیست؟

برنامه غیرمتمرکز (DApps) چیست؟ برنامه غیرمتمرکز چطور ساخته می‌شود؟

برنامه‌های غیرمتمرکز ازنظر فرانت‌اند شبیه برنامه‌های معمولی هستند؛ اما بخش بک‌اند آن‌ها متفاوت است. مهم‌ترین تفاوت‌های برنامه‌های متمرکز و غیرمتمرکز عبارت‌اند از:

منبع‌باز بودن

برنامه‌های غیرمتمرکز منبع‌باز و بدون نیاز به مجوز (Permissionless) هستند. بنابراین، هیچ‌ راهی برای محدودکردن دسترسی به برنامه غیرمتمرکز وجود ندارد. این در حالی است که برنامه‌های متمرکز متعلق به نهاد مرکزی هستند که آن را کنترل می‌کند.

بیشتر بخوانید: اینترنت متمرکز در برابر اینترنت غیرمتمرکز

محل ذخیره اطلاعات

دیگر تفاوت مهم محل ذخیره اطلاعات است. برنامه متمرکز روی سرورهای وب متمرکز ذخیره می‌شود، نه سیستم‌عامل بومی هر دستگاه خاص. دستگاه‌ها و سرورها ازطریق پیام‌های کدگذاری‌شده به‌واسطه پروتکل انتقال اَبَرمتن (HTTP) با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند. برای مثال، وقتی توییتر را باز می‌کنید، فید برنامه از داده‌هایی دریافت می‌شود و در دستگاه شما به‌نمایش درمی‌آید که در سرورهای شرکت نگه‌داری می‌شوند. این در حالی‌ است که بلاک چین متشکل از صدها یا هزاران دستگاه است که اطلاعات را روی شبکه توزیع‌شده‌ای از کامپیوترها به‌اشتراک می‌گذارند.

حفظ حریم خصوصی

سومین تفاوت به حریم خصوصی مربوط است. در برنامه غیرمتمرکز شما با سایر کاربران به‌‌طورمستقیم تعامل برقرار می‌کنید؛ اما هویتتان برای هیچ‌کس فاش نمی‌شود. درمقابل در برنامه‌های متمرکز، شرکت متصدی آن برنامه از هویت شما آگاه است و همه اطلاعاتتان دراختیار آن شرکت قرار دارد.

امنیت

تفاوت بعدی امنیت برنامه‌های غیرمتمرکز است. مکانیسم اجماع قوی در این برنامه‌ها آن‌ها را دربرابر حمله‌های مخرب مقاوم می‌کند. اطلاعات ذخیره‌شده در چنین سیستم‌هایی تغییرپذیر یا دست‌کاری‌شدنی نیستند.

مقیاس‌پذیری

تفاوت مهم دیگر مقیاس‌پذیری است. بلاک چین‌ها هنوز به‌اندازه کافی مقیاس‌پذیر نیستند و اگر در شبکه ازدحام ایجاد شود، ناگزیر هزینه‌ها افزایش می‌یابد. دلیل این مسئله آن است که زمان تأیید تراکنش‌ها طولانی می‌شود و اگر کاربری بخواهد تراکنش‌هایش سریع‌تر بررسی شود، باید هزینه بیشتری بپردازد. اتریوم به‌دلیل استفاده زیاد کاربران از شبکه‌اش سابقه‌ای طولانی در افزایش نرخ گس دارد.

بیشتر بخوانید: گس (Gas) چیست؟

بهترین Dappهای بازار

  • یونی سواپ (Uniswap) صرافی غیرمتمرکزی است که روی بلاک چین اتریوم ساخته شده است و از آن برای مبادله توکن‌های ERC-20 استفاده می‌کنند.
  • آوی (Aave) پروتکل نقدینگی منبع‌باز غیرمتمرکزی است که از آن برای وام‌دهی و وام‌های سریع و سهام‌گذاری ارزهای دیجیتال استفاده می‌کنند.
  • بازی غیرمتمرکز (Upland) مبتنی‌بر بلاک چین ایاس است. این بازی متاورس را با دنیای واقعی ترکیب می‌کند. آپ‌لند نیز مانند اکثر بازی‌های مبتنی‌بر بلاک چین از مدل بازی برای کسب درآمد استفاده می‌کند و به بازیکنان اجازه می‌دهد دارایی‌های درون‌ بازی خود را با پول واقعی بفروشند.
  • پلتفرم غیرمتمرکز استیمیت برای وبلاگ‌نویسی و تولید محتوای رسانه‌های اجتماعی است. کاربران این پلتفرم می‌توانند از آن برای تولید و ارسال محتوا و دریافت بازخورد استفاده و از محتوای تولیدی خود درآمد کسب کنند.
  • اوپن سی (Opensea.io) بازاری غیرمتمرکز است که ابتدا روی شبکه اتریوم ساخته و سپس با پالیگان ادغام شد. در این بازار، می‌توانید انواع NFTها را معامله کنید.
  • میکردائو (MakerDAO) سرویس اعتباری مبتنی‌بر اتریوم است که امکان قفل‌کردن اتر (ETH) به‌عنوان وثیقه و تبدیل آن به توکن دای (Dai) را فراهم می‌کند. دای استیبل کوینی مبتنی‌بر دلار آمریکاست.

آینده و هدف برنامه های غیرمتمرکز

اگرچه می‌توان بیت کوین را اولین برنامه غیرمتمرکز دانست، این اتریوم است که به‌دلیل قراردادهای هوشمند و اثر شبکه و پایگاه کاربری‌اش اصلی‌ترین محرک رشد این اکوسیستم بوده است. برنامه‌های غیرمتمرکز با استقرار رابط‌های کاربری عالی که به قابلیت‌های جدید بلاک چین دسترسی دارند و در حال رقابت با برنامه‌های متمرکز هستند و بازار دیفای که همچنان کاربردها و پذیرش خود را گسترش می‌دهد، امکانات بیشتری را در آینده به مردم سراسر جهان ارائه خواهند داد.

علاقه به این برنامه‌ها به‌سرعت در حال رشد است و این حرکت تازه شروع شده است. ازآن‌جاکه بلاک چین با سرعتی زیاد به رشد و توسعه خود ادامه می‌دهد، بعید نیست در آینده نزدیک همه برنامه‌های مربوط به امور مالی، بازی، بازارهای آنلاین و رسانه‌های اجتماعی روی بلاک چین ساخته شوند.

آیا استفاده از Dapps ریسک دارد؟

مشکلات کدها نرم‌افزاری، مشکلات مقیاس‌پذیری و امنیتی از جمله ریسک‌های استفاده از این اپلیکیشن‌ها هستند.

آیا نرم‌افزارهای غیرمتمرکز دیتابیس دارند؟

بله؛ در واقع بلاک چین دیتابیس چنین نرم‌افزاری است.

guest

استفاده از محتوای توهین‌آمیز، غیراخلاقی، دیدگاه‌های غیراقتصادی، تبلیغات و اطلاعات تماس یا لینک‌های نامرتبط ممنوع است.

نقض قوانین ممکن است منجر به عدم تأیید دیدگاه‌ها یا مسدودسازی حساب کاربران شود.

12 دیدگاه
محمد علی باقری راد
محمد علی باقری راد
3 سال قبل

توضیحاتتون عالی بود.بلاخره یه جا فهمیدیم منظور از واژه های جدید کریپتو چیه

محمد عقیلی
محمد عقیلی
3 سال قبل

سلام
کسی میدونه توکنDAPPو PRO کدوم صرافی قابل معامله یا چنج هست؟؟

علی رضایی
علی رضایی
3 سال قبل

سلام من مقدار ۹۷۰۰۰ dapp دارم که آرمش آرم اتریوم هست . این از کجا اومده و آیا ارزش داره یا نه

سعید
سعید
5 سال قبل

توصیه میکنم درباره ارز نکستی متنی رو ارائه بدید . این ارز انتقال لحظه ای / کارمزد صفر / و همچنین صندوق سپرده رو ارائه داده . در ضمن داره روی پلتفرمی کار میکنه که میتونه بیت کویین و اتریوم رو پشتیبانی کنه !

مهدی
مهدی
5 سال قبل

جالب بود
لیسک هم پلتفرم جالبی برای ساخت دپز هست و چون از جاوا اسکریپت و نود جی اس پشتیبانی میکنه احتمال موفقیت بالایی داره

این مفهوم حکومت غیرمتمرکز هم خیلی بنظرم جذابه. اگه راجبش بیشتر مطلب بزارین خیلی عالی میشه. یه مدتیه ذهنم بدجوری درگیر کانسپتش شده!

امیرالسلام
امیرالسلام
5 سال قبل
پاسخ  مهدی

سلام من سوال های ابتدایی دارم، کسی میتونه برام توضیح بده؟ در مورد بلاک چین و ارز های دیجیتال

محمد یوسف کریمی
محمد یوسف کریمی
4 سال قبل

فقط کافیه مقاله های همین سایت را مطالعه کنید

علی
علی
5 سال قبل

سلام تو مقاله به کاردانو هم اشاره شده مگه کاردانو هم قرار دادهای هوشمند رو ساپورت میکنه؟

محمد آذرنیوار
محمد آذرنیوار
5 سال قبل
پاسخ  علی

سلام بله دقیقا در نقشه راهش تعریف شده

ابوالفضل
ابوالفضل
3 سال قبل

منضور از نقشه راهش چیه

ساده
ساده
3 سال قبل

سعی کن اطلاعاتت رو به روز کنی از رو جلد هر کتاب نمیشه داخلشو فهمید 💖

محمد آذرنیوار
محمد آذرنیوار
3 سال قبل

سلام نقشه راه یعنی برنامه‌هایی که برای آینده دارن.